پیشبینی تورم اقتصادی ایران در سه سناریو
پیشبینی تورم اقتصادی ایران در سه سناریو
منبع پایه: گزارش چشمانداز اقتصاد جهانی (WEO) صندوق بینالمللی پول - (IMF) آوریل ۲۰۲۶ و تحلیلهای مکمل اقتصادی.
♦️سناریوی اول: توافق با آمریکا (پایان سریع جنگ)
در این سناریو، شش ماه اول سال ۲۰۲۶ بسیار بحرانی است و ممکن است تورم نقطهای به ۸۰ درصد هم برسد. اما با فرض توافق در نیمه دوم سال، ارزش ریال تثبیت میشود، صادرات نفت از سر گرفته میشود و فشار تورمی کاهش مییابد. با این حال، تورم مزمن ساختاری ایران (ناشی از ناترازی بودجه و رشد نقدینگی) باقی میماند و تورم زیر ۳۰ درصد در کوتاهمدت دستنیافتنی است. قدرت خرید مردم در سال ۲۰۲۶ به شدت سقوط میکند و بهبود آن فقط از سال ۲۰۲۷ آغاز میشود.
♦️سناریوی دوم: نه جنگ و نه صلح (ادامه وضعیت مبهم)
فرض سناریو: درگیری در سطح پایین و غیررسمی ادامه دارد، تحریمها برداشته نمیشود، تنگه هرمز گاهی مسدود میشود، اما جنگ تمامعیار رخ نمیدهد. این همان وضعیت سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ است.
پیشبینی تورم:
در این سناریو، صادرات نفت با اختلال دائمی مواجه است و درآمد ارزی دولت بسیار ناپایدار است. نرخ ارز در یک روند صعودی ملایم اما مستمر افزایش مییابد (سالانه ۳۰ تا ۴۰ درصد جهش).
بودجه دولت هر سال با کسری شدید مواجه میشود و مجبور به استقراض از بانک مرکزی میگردد که خود محرک اصلی تورم است. مردم به تدریج به تورم بالا عادت میکنند، اما فقر و نابرابری به شدت افزایش مییابد. در این حالت، امکان سیاستگذاری مؤثر وجود ندارد و اقتصاد روزبهروز فرسایش مییابد.
♦️سناریوی سوم: جنگ مجدد و تداوم جنگ فرسایشی (بدترین حالت)
فرض سناریو : یک جنگ گسترده و طولانی (بیش از یک سال) با حملات مستقیم به زیرساختهای نفتی، پالایشگاهی، نیروگاهی و بنادر. تنگه هرمز عملاً مسدود میشود.
پیشبینی تورم:
در این سناریو، صادرات نفت تقریباً به صفر میرسد و واردات کالاهای اساسی (غذا، دارو، قطعات یدکی) به شدت کاهش مییابد. سیستم بانکی و ارزی کشور عملاً از کار میافتد. ریال ارزش خود را تا بیش از ۹۰ درصد از دست میدهد. دولت قادر به پرداخت حقوق و یارانهها نخواهد بود. کمبود شدید برق، گاز، بنزین و دارو رخ میدهد. احتمال قحطی در برخی مناطق، افزایش شدید ناآرامیهای اجتماعی و مهاجرت گسترده وجود دارد. در این حالت، اقتصاد ایران به سطح فروپاشی نزدیک میشود و سالها زمان نیاز است تا به وضعیت قبل از جنگ برگردد.
جمعبندی نهایی (مقایسه سه سناریو)
سناریوی اول (توافق):
منبع پایه: گزارش چشمانداز اقتصاد جهانی (WEO) صندوق بینالمللی پول - (IMF) آوریل ۲۰۲۶ و تحلیلهای مکمل اقتصادی.
♦️سناریوی اول: توافق با آمریکا (پایان سریع جنگ)
فرض سناریو: توافق با امریکا و سپس عادیسازی نسبی روابط یا حداقل رفع تحریمهای نفتی و بانکی.
پیشبینی تورم:- سال ۲۰۲۶: حدود 9/68 درصد
- سال ۲۰۲۷: کاهش به 6/39 درصد
- تورم مواد غذایی: حدود 45 درصد
- سال ۲۰۲۶: رشد منفی 1/6 درصد (به دلیل شوک اولیه جنگ، قطعی گسترده انرژی و اختلال در حملونقل)
- سال ۲۰۲۷: رشد مثبت 2/3 درصد (با فرض عادی شدن اوضاع و بازگشت نسبی درآمدهای نفتی)
در این سناریو، شش ماه اول سال ۲۰۲۶ بسیار بحرانی است و ممکن است تورم نقطهای به ۸۰ درصد هم برسد. اما با فرض توافق در نیمه دوم سال، ارزش ریال تثبیت میشود، صادرات نفت از سر گرفته میشود و فشار تورمی کاهش مییابد. با این حال، تورم مزمن ساختاری ایران (ناشی از ناترازی بودجه و رشد نقدینگی) باقی میماند و تورم زیر ۳۰ درصد در کوتاهمدت دستنیافتنی است. قدرت خرید مردم در سال ۲۰۲۶ به شدت سقوط میکند و بهبود آن فقط از سال ۲۰۲۷ آغاز میشود.
♦️سناریوی دوم: نه جنگ و نه صلح (ادامه وضعیت مبهم)
فرض سناریو: درگیری در سطح پایین و غیررسمی ادامه دارد، تحریمها برداشته نمیشود، تنگه هرمز گاهی مسدود میشود، اما جنگ تمامعیار رخ نمیدهد. این همان وضعیت سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ است.
پیشبینی تورم:
- تورم سالانه بین 50 تا 60 درصد ( با نوسانات فصلی )
- تورم مواد غذایی: بین ۵۵ تا ۷۰ درصد (بسته به فصل)
- رشد منفی بین 8 تا 10 درصد (رکود عمیق و مستمر)
در این سناریو، صادرات نفت با اختلال دائمی مواجه است و درآمد ارزی دولت بسیار ناپایدار است. نرخ ارز در یک روند صعودی ملایم اما مستمر افزایش مییابد (سالانه ۳۰ تا ۴۰ درصد جهش).
بودجه دولت هر سال با کسری شدید مواجه میشود و مجبور به استقراض از بانک مرکزی میگردد که خود محرک اصلی تورم است. مردم به تدریج به تورم بالا عادت میکنند، اما فقر و نابرابری به شدت افزایش مییابد. در این حالت، امکان سیاستگذاری مؤثر وجود ندارد و اقتصاد روزبهروز فرسایش مییابد.
♦️سناریوی سوم: جنگ مجدد و تداوم جنگ فرسایشی (بدترین حالت)
فرض سناریو : یک جنگ گسترده و طولانی (بیش از یک سال) با حملات مستقیم به زیرساختهای نفتی، پالایشگاهی، نیروگاهی و بنادر. تنگه هرمز عملاً مسدود میشود.
پیشبینی تورم:
- تورم بالای 70درصد (با احتمال نزدیک شدن به 100درصد در اوج بحران)
- در برخی ماهها تورم نقطهای ممکن است از ۱۵۰ درصد هم عبور کند (نزدیک به ابرتورم)
- تورم مواد غذایی: بالای ۸۰ تا ۱۲۰ درصد
- رشد منفی بیش از 15 درصد (سقوط آزاد اقتصادی)
در این سناریو، صادرات نفت تقریباً به صفر میرسد و واردات کالاهای اساسی (غذا، دارو، قطعات یدکی) به شدت کاهش مییابد. سیستم بانکی و ارزی کشور عملاً از کار میافتد. ریال ارزش خود را تا بیش از ۹۰ درصد از دست میدهد. دولت قادر به پرداخت حقوق و یارانهها نخواهد بود. کمبود شدید برق، گاز، بنزین و دارو رخ میدهد. احتمال قحطی در برخی مناطق، افزایش شدید ناآرامیهای اجتماعی و مهاجرت گسترده وجود دارد. در این حالت، اقتصاد ایران به سطح فروپاشی نزدیک میشود و سالها زمان نیاز است تا به وضعیت قبل از جنگ برگردد.
جمعبندی نهایی (مقایسه سه سناریو)
سناریوی اول (توافق):
- تورم حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد در میانمدت
- رشد اقتصادی منفی در سال اول، سپس مثبت
- افق بهبود وجود دارد
- تورم ۵۰ تا ۶۰ درصد پایدار
- رشد اقتصادی منفی ۸ تا ۱۰ درصد
- فرسایش تدریجی و کاهش مستمر رفاه عمومی
- تورم بالای ۷۰ درصد تا نزدیک ۱۰۰ درصد
- رشد اقتصادی منفی بیش از ۱۵ درصد
- فروپاشی اقتصادی و انسانی